Najczęstsze powody objadania i przejadania się w okresie okołoświątecznym i jak temu zaradzić
Święta Bożego Narodzenia to czas spotkań, tradycji i jedzenia, które często ma dla nas wymiar emocjonalny i symboliczny. Nic dziwnego, że wokół stołu pojawia się napięcie: „muszę uważać”, „nie mogę się przejeść”, „od stycznia dieta”. Warto jednak jasno powiedzieć: święta nie są najbardziej fortunnym czasem, w którym masz udowadniać swoją silną wolę.
O wiele ważniejsze niż kilkudniowa kontrola przy świątecznym stole jest to, jak dbasz o swoją relację z jedzeniem przez pozostałe 360 dni w roku. Zdrowa samoregulacja nie polega na zakazach i pilnowaniu się, lecz na uważności, regularności i reagowaniu na realne potrzeby ciała – także w święta. Im większą presję i restrykcje na siebie nałożysz w tym czasie, tym efekty mogą być jeszcze gorsze.
1. Pomijanie posiłków „żeby zrobić miejsce na kolację”
W okresie świąt wiele osób celowo ogranicza jedzenie w ciągu dnia, licząc na to, że „zje więcej wieczorem”. To jeden z najczęstszych mechanizmów prowadzących do przejedzenia. Długie przerwy między posiłkami nasilają głód, obniżają zdolność do odczuwania sytości i sprawiają, że przy stole jemy szybciej i więcej. Jest to mechanizm ewolucyjnie ukształtowany w czasach, gdy dostęp do jedzenia był realnie ograniczony i nieregularny. Współcześnie taka sytuacja nam nie grozi – jedzenia mamy pod dostatkiem, a nasz mózg nie potrzebuje już sygnałów o skrajnym głodzie, by „zabezpieczać się” na zapas. Zamiast tego warto uczyć się reagowania na aktualne potrzeby ciała, a nie na biologiczne alarmy uruchamiane przez sztucznie wywołany niedobór.
Dodatkowo świąteczne posiłki często jemy w rozproszeniu – przy rozmowach, kolędach, telewizorze. Mózg nie nadąża z rejestrowaniem sygnałów z ciała, a jedzenie trwa dłużej, niż naprawdę potrzebujemy.
Moja rada:
Jedz regularnie również w dni świąteczne. Zjedz śniadanie i lekki posiłek w ciągu dnia. Przy stole postaraj się choć na chwilę zwolnić – spróbuj potraw, które naprawdę lubisz, zwróć uwagę na smak i zapach. To właśnie satysfakcja z jedzenia, a nie „pełny talerz”, pomaga szybciej poczuć sytość.
2. Myślenie „to już bez znaczenia, są święta”
Świąteczna atmosfera często uruchamia myślenie zero-jedynkowe: albo trzymam się zasad, albo całkiem je porzucam. Gdy pojawia się przekonanie, że „skoro są święta, to wszystko wolno”, łatwo stracić kontakt z sygnałami ciała i zjeść znacznie więcej, niż naprawdę chcemy.
Moja rada:
Zamiast podejścia „wszystko albo nic” wybierz elastyczność. Możesz sięgać po tradycyjne potrawy, ale w ilościach, które są dla ciebie komfortowe. Święta nie wymagają ani restrykcyjnej kontroli, ani całkowitego jej porzucania – wystarczy uważność i otwartość na sygnały płynące z ciała. A jeśli zdarzy ci się „popłynąć”, spróbuj potraktować ten epizod z badawczą ciekawością, bez oceniania siebie. Zobacz, jakie były tego zyski i straty: jak się czujesz fizycznie, jak emocjonalnie, co to doświadczenie mówi o twoich potrzebach?
3. Zmęczenie i przebodźcowanie świąteczne
Przygotowania, porządki, podróże, spotkania rodzinne – wszystko to sprawia, że w okresie świąt jesteśmy bardziej zmęczeni niż zwykle. Niedobór snu i nadmiar bodźców obniżają zdolność do samoregulacji. W takim stanie jedzenie łatwo staje się szybkim źródłem ulgi.
Moja rada:
Zadbaj o sen także w święta. Nie wszystko musi być idealne. Krótsza lista obowiązków i choć chwila odpoczynku mogą zrobić więcej dla twojej relacji z jedzeniem niż próby „trzymania się w ryzach”. Zapytaj siebie: czego potrzebuję? Jedzenia czy ulgi od przebodźcowania? Czasem najlepsze co można dla siebie w takiej sytuacji zrobić, to włożyć ciepłą kurtkę i wyjść choćby na krótki spacer. Natura koi i pozwala przywrócić układowi nerwowemu stan równowagi.
4. Emocje przy świątecznym stole
Święta to nie tylko radość. To także napięcie, rodzinne trudności, poczucie obowiązku czy porównywanie się z innymi. Jedzenie bywa wtedy sposobem na rozładowanie emocji lub chwilowe „odcięcie się” od trudnych rozmów.
Moja rada:
Zauważ, co czujesz, zanim sięgniesz po kolejną porcję. Może to zmęczenie, stres, a może potrzeba chwili spokoju? Zamiast oceniać siebie, potraktuj to jako sygnał. Jeśli czujesz, że emocje regularnie przejmują kontrolę nad jedzeniem – wsparcie psychoterapeuty może być bardzo pomocne. Pamiętaj też, że masz prawo odejść od stołu, przy którym nie serwuje się szacunku i akceptacji.
Najważniejsze: święta to nie egzamin
Wszystkie te mechanizmy łączy jedno – świadomość i łagodność wobec siebie. Świąteczne jedzenie nie definiuje twojej wartości ani „sukcesu” w byciu silną osobą. Kilka obfitszych posiłków nie zniszczy twojego zdrowia ani relacji z jedzeniem, jeśli na co dzień dbasz o siebie i swoje potrzeby.
Zamiast skupiać się na kontroli, spróbuj potraktować święta jako kolejne doświadczenie, z którego możesz się czegoś o sobie dowiedzieć. To, co naprawdę buduje zdrową relację z jedzeniem, dzieje się przez cały rok – nie tylko przy wigilijnym stole.
Zdrowych i spokojnych świąt, spędzonych w zgodzie ze swoimi potrzebami!